تغییرات شهری برای حمایت از کارآفرینان جوان – بخش اول

اگر صاحب یک کسب‌وکار فناورانه بخواهد با نگاه به نقشه شهری مثل تهران، محلی را برای ساختمان شرکتش انتخاب کند و سطح مالی مناسبی هم داشته باشد، تقریباً به ساختمان‌های پهنه‌های تجاری مناطق ۱، ۲، ۳ و ۵ فکر می‌کند و محلی را در آن مناطق انتخاب می‌کند. اما اگر چند عامل دیگر را در این مسأله وارد کنیم، شاید انتخاب محل استقرار شرکت کمی تغییر کند. اگر این صاحب کسب‌وکار یک جوان دانشجو یا تازه فارغ‌التحصیل از دانشگاه باشد که مدتی است با دوستانش که شاید هم‌خوابگاهی یا هم‌دانشکده‌ای هستند، روی یک ایده نوآورانه فعالیت کرده، به هر زحمتی بوده، مشتری پیدا کرده‌ و مختصر فروشی داشته‌ و حالا برای بزرگ‌تر کردن تیم و ورود جدی به بازار، نیازمند یک فضای کاری است تا افراد با تخصص‌های بیشتری را گرد هم بیاورد ، مناطق دیگر و بویژه اطراف دانشگاه ها را جست و جو می کند. این جوان سرمایه زیادی برای پرداخت رهن و اجاره یک واحد تجاری ندارد. تعداد این نوع جوانان باانگیزه که برای ساختن رؤیاهایشان قید استخدام در شرکت‌های مطرح فناورانه کشور را زده‌اند، کم نیستند. حل این مسأله از حالت قبلی سخت‌تر شده و نیازمند ورود بازیگران دیگری است. دانشگاه‌ها تلاش کرده‌اند با فراهم کردن فضا‌های کاری در اطراف دانشگاه ها که دسترسی راحت‌تر و توأمانی برای دانشجویان و فارغ‌التحصیلان به کلاس‌های درس، استادان و آزمایشگاه‌های تخصصی را فراهم می‌آورد و در عین حال هزینه بسیار کمتری دارد، این چالش را مدیریت کنند. این کار، اقدام رایجی برای دانشگاه‌های مختلفی از جمله شریف، تهران، امیرکبیر، بهشتی و علم وصنعت است.

دانشگاه‌هایی مانند بهشتی و علم‌ وصنعت که فضای توسعه داخلی مناسبی دارند، سعی می‌کنند تا حد ممکن از فضا‌های موجود درون محدوده دانشگاه به این کار اختصاص بدهند ولی دانشگاه‌های دیگری مانند شریف، تهران و امیرکبیر که در بافت فشرده و متراکم شهری قرار دارند، این آزادی انتخاب را ندارند. این نوع دانشگاه‌ها کم‌کم اقدام به تملک بافت‌های مسکونی و تجاری اطراف دانشگاه می‌کنند و بعضاً با تغییر کاربری آنها،  بتوانند درخواست‌های فضای کاری رو به رشد را پاسخگو باشند. این موضوع از منظر دانشگاه و کارآفرینان جوان ضروری است. اما از سوی دیگر، طرح توسعه این نوع دانشگاه‌ها برای تصویب و اجرا با چالش‌هایی مواجه می‌شود و خبر این اتفاق در شهر می‌پیچد. حواشی طرح توسعه دانشگاه شریف و تهران و تعارضات منافع آن با حقوق ساکنان و کسبه محدوده حتی به سمت ایجاد یک بحران محلی پیش ‌می‌رود. این بحران‌ها و انتشار اخبار و مصاحبه با مسئولان، ساکنان و کسبه، باعث مطرح شدن بیشتر موضوع و آگاهی نسبی شهروندان از این اقدام می‌شود.

مسأله محل استقرار برای تیم‌های نوپای دانشجو یا تازه فارغ‌التحصیل چالش مهمی است تا بتوانند کسب و کار خود را توسعه دهند اما در مسیر پر پیچ و خم راه‌اندازی و توسعه کسب‌وکار فناورانه و نوآورانه، چالش‌های متفاوت و متعددی را در پیش‌رو دارند. در دنیای واقعی، کارآفرینان به‌صورت دائم برای رشد و روبه‌رو شدن با چالش‌ها تلاش می‌کنند. این تلاش با بی‌خوابی‌ها، آشفتگی‌ها و کارِ بدون تعطیلی در هم آمیخته می‌شود و گاهی پاس کردن یک درس ۲ واحدی را برای دانشجوی کارآفرین به کابوس بزرگی تبدیل می‌کند. تعدادی از آنان دست به حذف ترم و مرخصی تحصیلی می‌زنند و در مواردی هم ترک تحصیل می‌کنند. برای کارآفرینان جوان پسر، سربازی هم داستان دیگری دارد. برای همه کارآفرینان اعم از جوان یا جاافتاده و مسن، مسائل چالشی مانند بیمه و مالیات عمومیت دارد. پیدا کردن نیروی کار، پرداخت حقوق‌شان، آموزش آنان و همچنین اجرای طرح کارورزی برای جبران کمبود نیرو و چالش با بیمه و… بخش کوچکی از مشکلات عمومی راه‌اندازی کسب‌وکار است. هر کسب‌وکار نوآورانه‌ای هم مرتبط با حوزه فعالیتی خود چالش‌های متعددی دارد. چه یک شرکت دانش‌بنیان که روی تولید سخت‌افزار کار می‌کند و با مشکل واردات مواد موردنیاز اولیه یا کمبود آن مواجه شده است یا بازار در سفارش کالا مردد است، چه کسب‌وکار نرم افزاری که برای توسعه پلتفرم خود در بین شهروندان با چالش‌های مدیریتی در شهرها مواجه می‌شود، همه این چالش‌ها فارغ از اینکه کارآفرینان آن دانشجو یا فارغ‌التحصیل یا ترک تحصیلکرده باشد، با آن روبه‌رو خواهد شد.

حمایت‌های دستگاه‌های مختلف از راه‌اندازی کسب‌وکارهای جوانان در حد امکان بخش‌های مختلفی را شامل می‌شود، مانند معافیت‌های شرکت‌های دانش‌بنیان نوع یک و دو، شرکت‌های خلاق و همچنین طرح نوآفرین. وقتی پای صحبت کارآفرینان می‌نشینیم همه از منظر و تجربه خود به حمایت‌های موجود نگاه می‌کنند. برخی از حمایت‌های شکل گرفته راضی و خشنودند و در دفعات متعددی در کسب‌وکار خود از آن بهره‌مند شده‌اند ولی تجارب ناموفق برخی دیگر نشان می‌دهد که این حمایت‌ها همه شمول نبوده و نیازمند بازنگری است. این نکته مهمی است که بدانیم حوزه‌های فعالیتی کارآفرینان متنوع و متعدد است و تعریف هر سازوکاری متعاقباً کار برخی از آنان را تسهیل ولی برخی دیگر را ناامید می‌کند. این امر، نیازمند دقت بالای متولیان در بازنگری قوانین قدیمی و ناکارآمد است تا از ایجاد رانت در سایه حمایت‌ها جلوگیری کرده و فرصت برابری را در اختیار کارآفرینان این مرز و بوم قرار دهد.

این یادداشتم در روزنامه ایران و تحت موضوع گزارش «ایران» از ناحیه نوآوری دانشگاه صنعتی شریف و با عنوان «فضایی برای ارائه ایده های خلاقانه دانشجویی» در تاریخ ۱۶ مرداد ۱۳۹۸ و به شماره ۷۱۲۷ به چاپ رسیده است.

۱۷
مرداد ۱۳۹۸
نویسنده
دیدگاه‌ها بدون دیدگاه
برچسب‌ها

استارتاپ‌ها و ظرفیت کاهش آلودگی‌هوا

زمانی که از اقدام برای هوای پاک صحبت می‌شود، طرح‌های زیادی به ذهن می‌آید؛ طرح‌هایی که نیاز به بودجه فراوان دارند. اما آنچه در این مسیر نباید مورد غفلت واقع شود، ظرفیت استارتاپ‌هایی است که می توانند مفید واقع شوند و مطالبه‌گری را برای کاهش آلودگی هوا رواج دهند. استارتاپ‌ها در زمینه‌های زیادی ورود کرده و باعث رشد اقتصادی شده‌اند؛ از جمله توانسته‌اند به حوزه‌هایی مانند گردشگری، صنایع دستی و فضاهای شهری رونق ببخشند. 
اولین اقدامی که می‌توان برای کاهش آلودگی هوا به اجرا درآورد، توسعه حمل و نقل عمومی شامل مترو و اتوبوس است. این حوزه فناوری‌ها و چالش‌های مخصوص به خود را دارد اما اگر از این موضوع گذر کنیم و به دنبال این موضوع باشیم که استارتاپ‌ها چه فعالیتی می‌توانند انجام دهند تا حمل و نقل شهری را بهبود داده و موجب کاهش ترافیک و آلودگی هوا شود، شاید بتوان نتایج جذاب‌تری یافت. 
این پرسش، موضوعی گسترده و بسیار نو در ایران است. در آمستردام استارتاپی به نام TreeWiFi فعالیت می‌کند که مودم اینترنتی را به صورت لانه کبوتر روی درختان تعبیه کرده که به سنسور سنجش کیفیت هوای محیط مجهز می‌باشد. در صورتی که کیفیت هوای آن محله در محدوده پاک قرار بگیرد، به ساکنان آن منطقه اینترنت رایگان ارائه می‌دهد. این کار می‌تواند باعث جذب حداکثری مشارکت مردم برای کاهش آلودگی هوا مثلا از طریق تردد با دوچرخه شود. 
تقریبا حدود دو سال قبل گجتی به نام هواپا برای پایش کیفیت هوا در محیط های داخلی و خارجی ساخته شد. شاید کمترین اثر این نوع کاربرد اینترنت اشیا در موضوع محیط زیست، حساس شدن مردم به وضعیت هوای اطراف خود و تلاش برای مطالبه‌گری و یا اقدام برای کاهش آلودگی هوا باشد. حضور استارتاپ ها در کاهش آلودگی هوا هنوز نوپاست و لازم است از کارآفرینان و ایده پردازان دعوت کرد که به این حوزه ورود کنند؛ در نگاه اول شاید این فعالیت‌ها درآمدزایی نداشته باشد، اما اگر موضوع کاهش آلودگی هوا را به عنوان یک ارزش کلیدی برای جامعه قرار گیرد، قطعا طرح‌های کسب و کار خلاقانه‌ای تدوین می‌شوند که تاثیر مثبتی روی این موضوع دارند و این جریان می‌تواند درآمد مناسبی را برای استارتاپ‌ها ایجاد کند؛ یک رابطه برد-برد که می‌تواند شهر و کشور را به سمت توسعه فرهنگی، رشد اقتصادی و بهبود محیط زیست ببرد.

یک موضوع فراملی 
آلودگی هوا یک چالش در سطح ملی است که بعضا در بحث ریزگردها سطح منطقه‌ای پیدا می‌کند و به سمت طرح در مقیاس فراملی نیز پیش می‌رود. اگر استارتاپ‌ها می‌خواهند تاثیرگذار باشند، باید به شکل درستی به این موضوع ورود کنند. برخی از آنها به طور غیرمستقیم بر کنترل آلودگی هوای محیط داخلی تاثیر می‌گذارند، مانند استارتاپ‌های فروش گل و گیاهان آپارتمانی یا محصولاتی که شهروندان را به سمت وسایل قابل بازیافت مانند مداد و کاغذ سوق می‌دهند. این موارد در بهبود کیفیت هوای محیط داخلی ساختمان‌ها تاثیر هرچند اندک خواهند داشت.

هوای بیدود 
اخیرا استارتاپی برای کاهش آلودگی هوا به این حوزه ورود کرده است که بیدود نام دارد و تلاش می‌کند دوچرخه سواری را در شهر توسعه دهد. همانطور که می‌دانید حمل و نقل در شهر بزرگی مانند تهران تنها با استفاده از دوچرخه امکان پذیر نیست. نمی‌توان مسافت زیاد از غرب به شرق و از شمال به جنوب تهران را با دوچرخه رکاب زد. البته شهروندان ورزشکاری هستند که این کار را انجام می‌دهند اما در مقیاس جمعیت میلیونی، نمی‌توان از بخش عمده ای از شهروندان این انتظار را داشت.
در حال حاضر این استارتاپ فرصت استفاده از دوچرخه‌های اشتراکی را برای سفرهایی که مسافت آن قابل مدیریت می‌باشد، ایجاد کرده است. شهروندان می‌توانند از طریق اپلیکیشن بیدود دوچرخه‌ها را در ایستگاه‌های مورد نظر و یا مناطق مشخص شده پیدا کنند و تا رسیدن به ایستگاه‌های حمل و نقل مانند اتوبوس و مترو و یا مقصد خود رکاب بزنند. برای دریافت این دوچرخه ها باید حق اشتراک پرداخت کرد اما این هزینه بسیار به صرفه‌تر از آن است که چند میلیون بابت خرید دوچرخه پرداخت کنید. 
عمده تاثیر فعالیتی که این استارتاپ‌ها در حوزه محیط زیست، کاهش آلودگی هوا و بهبود حمل و نقل دارند، اطلاع‌رسانی و آگاه‌سازی است. آنها به مردم یادآور می‌شوند که برخی از فعالیت‌هایشان ممکن است بر آلودگی بیافزاید. این موضوع زمان‌بر است اما در نهایت می‌توان این فرهنگ را جا انداخت تا به این ترتیب شهروندان نیز همراه با مدیران شهری، برای کاهش آلودگی هوا قدم‌های مثبت بردارند.

مرغ و تخم مرغ 
طبق داستان مرغ و تخم‌مرغ و پیچیدگی انتخاب شکل گیری اولی، در حوزه آلودگی هوا هم نمی‌توان به یقین گفت که صبر کنیم تا کیفیت هوا مناسب شود و بعد از دوچرخه استفاده کنیم یا این که در هوای آلوده بیشتر از حمل و نقل پاک استفاده کرد تا آلودگی هوا کنترل شود.
زمانی که شرایط به سمت بحران پیش می‌رود، نیاز است رفتارهای خود را مرور کنیم و تشخیص دهیم با کنترل، کاهش و تقویت کدام یک می‌توان در کاهش آلودگی موثر بود. شاید در برخی موارد لازم است شهروندان تصمیم بگیرند از وسایل حمل و نقل متفاوتی برای تردد روزانه استفاده کنند و حتی در برخی موارد سبک زندگی‌شان را تغییر دهند. 
همانطور که می‌دانید فعالیت‌های مختلفی در معاونت حمل و نقل و ترافیک و سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران در حال روی دادن است. فعالیت‌هایی که از آن طریق علاوه بر حوزه زیرساختی مانند مسیرهای ویژه دوچرخه، بتوان در بعد فرهنگ‌سازی و حمایت از شهروندان پیشرو که دوچرخه سواری می‌کنند و نشان می‌دهند که شهر و کیفیت زندگی در شهر برایشان اهمیت دارد، قدم‌هایی مثبت بردارد. شهرداری تهران تصمیم دارد از بسترهای فناورانه برای توسعه دوچرخه سواری در تهران استفاده کند تا دوچرخه سواران هم بتوانند مانند بقیه شهروندان، نسبت به شهری که در آن زندگی می کنند، حق تردد داشته باشند.

نیاز به مشارکت شهروندان 
ورود به حوزه حمل و نقل و مبارزه با آلودگی هوا نیازمند فعالیت‌های زیرساختی و نیز فرهنگ‌سازی است. در بخش عمده‌ای از این اقدامات، دولت و قانونگذار باید پیشرو باشد و در قسمت دیگر که اتفاقا بسیار اهمیت دارد، شهروندان. 
مشارکت می‌تواند ابعاد مختلف داشته باشد. این که یک استارتاپ را در حوزه کاهش آلودگی هوا و حفظ محیط زیست در شهر راه‌اندازی کنید یا یک شهروند معمولی باشید که برای سلامتی خود و فرزندانتان رکاب می‌زنید و سعی می‌کنید کمتر از خودروی شخصی استفاده کنید؛ همگی ارزشمند است و در کنار هم می‌تواند یک پازل بزرگ را در قالب مجموعه اقداماتی که برای مبارزه با آلودگی هوا نیاز است، بسازد.

فعالیت‌های نمادین تاثیرگذار است 
روز ۲۹ دی ماه روز ملی هوای پاک در ایران نام‌گذاری شده است. باید در این حوزه آگاه‌سازی جمعی اتفاق بیفتد. شهروندان از مدیران حوزه مرتبط بخواهند که برای رسیدن به اهداف توسعه پایدار فعالیت مستمر داشته باشند و یا اینکه افراد تاثیرگذار اقدامات نمادین و مطالبه‌گرانه انجام دهند. 
شاید بسیاری از افراد، تاثیرگذار بودن فعالیت‌های نمادین را نپذیرند ولی اینکه شهردار تهران سه شنبه‌های بدون خودرو را پیگیرانه با دوچرخه، اتوبوس و مترو برگزار می‌کند، موجب می‌شود که بخش‌های مختلف شهرداری تهران خود را مکلف به پاسخگویی مجدانه به شهردار بدانند. این تاثیرگذاری می‌تواند برای شهروندانی که علاقمند به استفاده از دوچرخه هستند، مانند یک تلنگر باشد تا آنها نیز به میدان بیایند و سعی کنند در هفته بخشی از ترددهای درون شهری را به دوچرخه یا حمل و نقل عمومی اختصاص بدهند.

یک حرکت جمعی 
کنترل آلودگی هوا و کاهش ترافیک یک کار جمعی است. بخش عمده آن بر عهده شهرداری و دستگاه های دولتی است اما شهروندان هم در این موضوع دخیل هستند. شهروندان با مطالبه‌گری و اصلاح الگوی ترددها و تلاش برای حفظ محیط زیست می‌توانند در کاهش ترافیک و آلودگی هوا موثر باشند و بدانند این کار تنها از عهده نهادها برنمی آید. 
تجسم کنید کل تهران به فاصله مسافت های ۵ دقیقه ای، ایستگاه مترو احداث شود اما اگر شهروندان چالش تغییر سبک زندگی و سوار شدن بر مترو، اتوبوس، دوچرخه را انتخاب نکنند، این زیرساخت‌ها بی‌اثر می‌مانند و از بین می روند. اما زمانی که مورد استفاده قرار بگیرند و در خصوص افزایش کیفیت و کمیت آنها آن ها مطالبه‌ گری شود، در نهایت توسعه پیدا می کنند.

این مصاحبه در خبرگزاری جمهوری اسلامی – ایرنا به مناسبت روز هوای پاک و با عنوان استارتاپ‌ها و ظرفیت کاهش آلودگی هوا در تاریخ ۳۰ دی ۱۳۹۷با کد خبری ۸۳۱۷۷۳۱۲ در بخش علم و فناوری منتشر شده است.

۰۵
بهمن ۱۳۹۷
نویسنده
دیدگاه‌ها بدون دیدگاه
برچسب‌ها