استارتاپ‌ها و ظرفیت کاهش آلودگی‌هوا

زمانی که از اقدام برای هوای پاک صحبت می‌شود، طرح‌های زیادی به ذهن می‌آید؛ طرح‌هایی که نیاز به بودجه فراوان دارند. اما آنچه در این مسیر نباید مورد غفلت واقع شود، ظرفیت استارتاپ‌هایی است که می توانند مفید واقع شوند و مطالبه‌گری را برای کاهش آلودگی هوا رواج دهند. استارتاپ‌ها در زمینه‌های زیادی ورود کرده و باعث رشد اقتصادی شده‌اند؛ از جمله توانسته‌اند به حوزه‌هایی مانند گردشگری، صنایع دستی و فضاهای شهری رونق ببخشند. 
اولین اقدامی که می‌توان برای کاهش آلودگی هوا به اجرا درآورد، توسعه حمل و نقل عمومی شامل مترو و اتوبوس است. این حوزه فناوری‌ها و چالش‌های مخصوص به خود را دارد اما اگر از این موضوع گذر کنیم و به دنبال این موضوع باشیم که استارتاپ‌ها چه فعالیتی می‌توانند انجام دهند تا حمل و نقل شهری را بهبود داده و موجب کاهش ترافیک و آلودگی هوا شود، شاید بتوان نتایج جذاب‌تری یافت. 
این پرسش، موضوعی گسترده و بسیار نو در ایران است. در آمستردام استارتاپی به نام TreeWiFi فعالیت می‌کند که مودم اینترنتی را به صورت لانه کبوتر روی درختان تعبیه کرده که به سنسور سنجش کیفیت هوای محیط مجهز می‌باشد. در صورتی که کیفیت هوای آن محله در محدوده پاک قرار بگیرد، به ساکنان آن منطقه اینترنت رایگان ارائه می‌دهد. این کار می‌تواند باعث جذب حداکثری مشارکت مردم برای کاهش آلودگی هوا مثلا از طریق تردد با دوچرخه شود. 
تقریبا حدود دو سال قبل گجتی به نام هواپا برای پایش کیفیت هوا در محیط های داخلی و خارجی ساخته شد. شاید کمترین اثر این نوع کاربرد اینترنت اشیا در موضوع محیط زیست، حساس شدن مردم به وضعیت هوای اطراف خود و تلاش برای مطالبه‌گری و یا اقدام برای کاهش آلودگی هوا باشد. حضور استارتاپ ها در کاهش آلودگی هوا هنوز نوپاست و لازم است از کارآفرینان و ایده پردازان دعوت کرد که به این حوزه ورود کنند؛ در نگاه اول شاید این فعالیت‌ها درآمدزایی نداشته باشد، اما اگر موضوع کاهش آلودگی هوا را به عنوان یک ارزش کلیدی برای جامعه قرار گیرد، قطعا طرح‌های کسب و کار خلاقانه‌ای تدوین می‌شوند که تاثیر مثبتی روی این موضوع دارند و این جریان می‌تواند درآمد مناسبی را برای استارتاپ‌ها ایجاد کند؛ یک رابطه برد-برد که می‌تواند شهر و کشور را به سمت توسعه فرهنگی، رشد اقتصادی و بهبود محیط زیست ببرد.

یک موضوع فراملی 
آلودگی هوا یک چالش در سطح ملی است که بعضا در بحث ریزگردها سطح منطقه‌ای پیدا می‌کند و به سمت طرح در مقیاس فراملی نیز پیش می‌رود. اگر استارتاپ‌ها می‌خواهند تاثیرگذار باشند، باید به شکل درستی به این موضوع ورود کنند. برخی از آنها به طور غیرمستقیم بر کنترل آلودگی هوای محیط داخلی تاثیر می‌گذارند، مانند استارتاپ‌های فروش گل و گیاهان آپارتمانی یا محصولاتی که شهروندان را به سمت وسایل قابل بازیافت مانند مداد و کاغذ سوق می‌دهند. این موارد در بهبود کیفیت هوای محیط داخلی ساختمان‌ها تاثیر هرچند اندک خواهند داشت.

هوای بیدود 
اخیرا استارتاپی برای کاهش آلودگی هوا به این حوزه ورود کرده است که بیدود نام دارد و تلاش می‌کند دوچرخه سواری را در شهر توسعه دهد. همانطور که می‌دانید حمل و نقل در شهر بزرگی مانند تهران تنها با استفاده از دوچرخه امکان پذیر نیست. نمی‌توان مسافت زیاد از غرب به شرق و از شمال به جنوب تهران را با دوچرخه رکاب زد. البته شهروندان ورزشکاری هستند که این کار را انجام می‌دهند اما در مقیاس جمعیت میلیونی، نمی‌توان از بخش عمده ای از شهروندان این انتظار را داشت.
در حال حاضر این استارتاپ فرصت استفاده از دوچرخه‌های اشتراکی را برای سفرهایی که مسافت آن قابل مدیریت می‌باشد، ایجاد کرده است. شهروندان می‌توانند از طریق اپلیکیشن بیدود دوچرخه‌ها را در ایستگاه‌های مورد نظر و یا مناطق مشخص شده پیدا کنند و تا رسیدن به ایستگاه‌های حمل و نقل مانند اتوبوس و مترو و یا مقصد خود رکاب بزنند. برای دریافت این دوچرخه ها باید حق اشتراک پرداخت کرد اما این هزینه بسیار به صرفه‌تر از آن است که چند میلیون بابت خرید دوچرخه پرداخت کنید. 
عمده تاثیر فعالیتی که این استارتاپ‌ها در حوزه محیط زیست، کاهش آلودگی هوا و بهبود حمل و نقل دارند، اطلاع‌رسانی و آگاه‌سازی است. آنها به مردم یادآور می‌شوند که برخی از فعالیت‌هایشان ممکن است بر آلودگی بیافزاید. این موضوع زمان‌بر است اما در نهایت می‌توان این فرهنگ را جا انداخت تا به این ترتیب شهروندان نیز همراه با مدیران شهری، برای کاهش آلودگی هوا قدم‌های مثبت بردارند.

مرغ و تخم مرغ 
طبق داستان مرغ و تخم‌مرغ و پیچیدگی انتخاب شکل گیری اولی، در حوزه آلودگی هوا هم نمی‌توان به یقین گفت که صبر کنیم تا کیفیت هوا مناسب شود و بعد از دوچرخه استفاده کنیم یا این که در هوای آلوده بیشتر از حمل و نقل پاک استفاده کرد تا آلودگی هوا کنترل شود.
زمانی که شرایط به سمت بحران پیش می‌رود، نیاز است رفتارهای خود را مرور کنیم و تشخیص دهیم با کنترل، کاهش و تقویت کدام یک می‌توان در کاهش آلودگی موثر بود. شاید در برخی موارد لازم است شهروندان تصمیم بگیرند از وسایل حمل و نقل متفاوتی برای تردد روزانه استفاده کنند و حتی در برخی موارد سبک زندگی‌شان را تغییر دهند. 
همانطور که می‌دانید فعالیت‌های مختلفی در معاونت حمل و نقل و ترافیک و سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران در حال روی دادن است. فعالیت‌هایی که از آن طریق علاوه بر حوزه زیرساختی مانند مسیرهای ویژه دوچرخه، بتوان در بعد فرهنگ‌سازی و حمایت از شهروندان پیشرو که دوچرخه سواری می‌کنند و نشان می‌دهند که شهر و کیفیت زندگی در شهر برایشان اهمیت دارد، قدم‌هایی مثبت بردارد. شهرداری تهران تصمیم دارد از بسترهای فناورانه برای توسعه دوچرخه سواری در تهران استفاده کند تا دوچرخه سواران هم بتوانند مانند بقیه شهروندان، نسبت به شهری که در آن زندگی می کنند، حق تردد داشته باشند.

نیاز به مشارکت شهروندان 
ورود به حوزه حمل و نقل و مبارزه با آلودگی هوا نیازمند فعالیت‌های زیرساختی و نیز فرهنگ‌سازی است. در بخش عمده‌ای از این اقدامات، دولت و قانونگذار باید پیشرو باشد و در قسمت دیگر که اتفاقا بسیار اهمیت دارد، شهروندان. 
مشارکت می‌تواند ابعاد مختلف داشته باشد. این که یک استارتاپ را در حوزه کاهش آلودگی هوا و حفظ محیط زیست در شهر راه‌اندازی کنید یا یک شهروند معمولی باشید که برای سلامتی خود و فرزندانتان رکاب می‌زنید و سعی می‌کنید کمتر از خودروی شخصی استفاده کنید؛ همگی ارزشمند است و در کنار هم می‌تواند یک پازل بزرگ را در قالب مجموعه اقداماتی که برای مبارزه با آلودگی هوا نیاز است، بسازد.

فعالیت‌های نمادین تاثیرگذار است 
روز ۲۹ دی ماه روز ملی هوای پاک در ایران نام‌گذاری شده است. باید در این حوزه آگاه‌سازی جمعی اتفاق بیفتد. شهروندان از مدیران حوزه مرتبط بخواهند که برای رسیدن به اهداف توسعه پایدار فعالیت مستمر داشته باشند و یا اینکه افراد تاثیرگذار اقدامات نمادین و مطالبه‌گرانه انجام دهند. 
شاید بسیاری از افراد، تاثیرگذار بودن فعالیت‌های نمادین را نپذیرند ولی اینکه شهردار تهران سه شنبه‌های بدون خودرو را پیگیرانه با دوچرخه، اتوبوس و مترو برگزار می‌کند، موجب می‌شود که بخش‌های مختلف شهرداری تهران خود را مکلف به پاسخگویی مجدانه به شهردار بدانند. این تاثیرگذاری می‌تواند برای شهروندانی که علاقمند به استفاده از دوچرخه هستند، مانند یک تلنگر باشد تا آنها نیز به میدان بیایند و سعی کنند در هفته بخشی از ترددهای درون شهری را به دوچرخه یا حمل و نقل عمومی اختصاص بدهند.

یک حرکت جمعی 
کنترل آلودگی هوا و کاهش ترافیک یک کار جمعی است. بخش عمده آن بر عهده شهرداری و دستگاه های دولتی است اما شهروندان هم در این موضوع دخیل هستند. شهروندان با مطالبه‌گری و اصلاح الگوی ترددها و تلاش برای حفظ محیط زیست می‌توانند در کاهش ترافیک و آلودگی هوا موثر باشند و بدانند این کار تنها از عهده نهادها برنمی آید. 
تجسم کنید کل تهران به فاصله مسافت های ۵ دقیقه ای، ایستگاه مترو احداث شود اما اگر شهروندان چالش تغییر سبک زندگی و سوار شدن بر مترو، اتوبوس، دوچرخه را انتخاب نکنند، این زیرساخت‌ها بی‌اثر می‌مانند و از بین می روند. اما زمانی که مورد استفاده قرار بگیرند و در خصوص افزایش کیفیت و کمیت آنها آن ها مطالبه‌ گری شود، در نهایت توسعه پیدا می کنند.

این مصاحبه در خبرگزاری جمهوری اسلامی – ایرنا به مناسبت روز هوای پاک و با عنوان استارتاپ‌ها و ظرفیت کاهش آلودگی هوا در تاریخ ۳۰ دی ۱۳۹۷با کد خبری ۸۳۱۷۷۳۱۲ در بخش علم و فناوری منتشر شده است.

۰۵
بهمن ۱۳۹۷
نویسنده
دیدگاه‌ها بدون دیدگاه
برچسب‌ها

خِرد، حلقه گمشده توسعه شهری

در حاشیه نمایشگاه اینوتکس ۲۰۱۸، به عنوان یکی از سخنرانان TEDxTehranSalon به صورت کوتاهی از لزوم توجه به خِرد در توسعه شهری گفتم و اینکه شهر هوشمند ابزار رسیدن به توسعه‌پایدار است و نه هدف توسعه شهری. دراین لینک می‌توانید این سخنرانی را ببنید.
حالا به این بهانه، کمی بیشتر درباره موضوع و چرایی انتخابش می‌نویسم:
در شهرسازی پارادایم‌های متعددی وجود داشت که برای منِ شهرسازِ مجذوب کارآفرینی، استارتاپ‌ها و ایده‌های خلاق و نوآوری شهری که می‌تواند به درآمدزایی برسد و در عین حال مشکلات شهری رو حل کند، کسل‌کننده بود. تا اینکه تابستان سال ۹۳ با مفهوم شهر هوشمند و آینده بهتر شهری آشنا شدم.

در مفهوم شهر هوشمند که اختلاف نظرهای متعددی وجود دارد، یک نکته مشترک و جالب وجود داشت: دیده شدن مشارکت کارآفرینان و استارتاپ‌ها در اقتصاد هوشمند و افزایش کیفیت زندگی شهری که به نظر من این عالی‌ترین سطح از سطوح مشارکت شهروندی است.

پژوهش در حوزه شهر هوشمند و آشنایی با تجارب شهرهای مختلف دنیا انتهایی ندارد و همچنان تا به امروز، با مرور اخبار و پیاده‌سازی ایده‌های جدید هوشمندانه، شگفت‌زده می‌شم. کافی است به مرور اخبار درباره ایده‌پردازی‌های ایلان ماسک یا فعالیت شهر هوشمند آمستردام و یا نتایج نمایشگاه سالانه شهر هوشمند بارسلونا بپردازیم.
هماهنطور که می‌دانید در کشورمان برای تحقق مفهوم شهر هوشمند چالش‌های متعددی وجود دارد. به علت تحریم‌های مختلف خارجی و مسدودسازی‌های داخلی دسترسی به فناوری‌ روز دنیا سخت و در موارد بسیاری غیرممکن شده است. در دیدگاه من، مهمترین چالش توسعه تفکر و مفهوم شهر هوشمند، فقدان نگاه ملی و یکپارچه به این موضوع است. برای سنجش اقدامات فراوان بخش خصوصی و دولتی در دستیابی به اهداف شهر هوشمند، لازم است در ابتدا واژه هوشمند و الزامات آن تشریح و تصویب شود تا با تنوع مفاهیم و تئوری ها مواجه نباشیم و اقدامات بخش های مختلف کشور قابلیت ارزیابی و سنجش و رصد پیدا کنند. چالش بعدی آموزش است. آموزش دستیابی به اهداف شهر هوشمند باید در سطوح مختلف برای افزایش کیفیت زندگی شهروندی ارائه شود. چگونه یک شهروند هوشمند می توان داشت؟ این موضوع نیاز به آموزش دارد تا در کنار توسعه و پیاده‌سازی هوشمندی در شهر، استفاده و کاربرد آنها برای شهروندان امکانپذیر و آسان باشد.
در کنار همه این چالش‌ها، سرمایه‌گذاری و همکاری بین‌المللی از موارد دیگری است که برای دستیابی به سطح قابل رقابت از شهر هوشمند به آن نیاز داریم. تجارب کشورهای مختلف و سرمایه‌گذاری روی پروژه‌های هوشمندسازی، به تحقق آنها کمک شایان توجهی می‌کند.

در کنار این چالش‌های کوچک و بزرگ اما فرصت‌هایی وجود دارد که اگر به آنها توجه شود می‌تواند تغییرات کوچک و حتی بزرگی ایجاد کند. مثلا ما نیاز داریم تجارب خودمان را با یکدیگر به اشتراک بگذاریم. لازم است باهم برای رسیدن به اهداف شهر هوشمند تلاش کنیم و با مدیریت دانش حاصل آمده، شبکه دانشی را شکل دهیم تا این مفهوم در گوشه و کنار کشور قابل دستیابی و پیاده‌سازی باشد. لازم است جهانی بیندیشیم ولی ضروری است که محلی عمل کنیم و به گونه‌ای محلی عمل کنیم که بیشترین تطابق با شرایط اجتماعی، اقتصادی و محیط‌زیستی شهرهای کشورمان را داشته باشد.
در کشورمان کلان‌شهرهای تهران، مشهد، اصفهان، شیراز و تبریز تلاش‌های قابل تقدیری برای تحقق اهداف شهر هوشمند انجام داده‌اند. همانطور که می‌دانید حرکت به سمت این موضوع نیازمند اختصاص اعتبار و توان فنی برای پیاده‌سازی از سوی شهرداری‌ها است و طبیعی است که کلان‌شهرها توان بیشتری برای اجرای این موضوع داشته باشند و شهرهای کوچکتر در سطوح پایین‌تری قرار گیرند. اما در سطح شهرهای با جمعیت کمتر، کرمانشاه و یزد به کمک نگاه همسوی مدیران استانی و شهری و درک درست از منابع و فرصت‌های استان‌شان، تلاش‌های ارزنده‌ای در این مسیر داشته‌اند. در مجموع تنها تهران در سطوح بین‌المللی شهر هوشمند نمود یافته است ولی همچنان مسیر طولانی برای قرار گرفتن یک شهر هوشمند در کلاس جهانی دارد.
در ادامه بهتر است نگاه متفاوتی به شهر هوشمند داشته باشیم یا بهتر بگویم به واژه هوشمند. هوشمندی غایتی ندارد و با توجه به سرعت توسعه فناوری در سراسر دنیا، نمی‌توان نقطه‌ای را به عنوان انتهای هوشمندی متصور شد. اما آیا پیروی از این روند پرشتاب صحیح است؟

با احترام به حجم هوشمندی مورد نیاز در ابعاد زندگی شهری، آنچه تسهیل‌کننده و پیش‌برنده توسعه شهری به سوی پایداری است، خِرد بهره‌مندی از هوشمندی است. مفهوم شهر هوشمند ابزاری برای دستیابی به توسعه پایدار شهری است و نه هدف غایی آن و نباید در ورطه بی‌پایان هوشمندی غرق شد. آنچه کیفیت زندگی شهری را تضمین می‌نماید بهره‌گیری از خرد است تا به اندازه لازم و کافی از ابزارهای مختلف توسعه استفاده کند.

غرق شدن در مفهوم شهر هوشمند تبعات منفی برای جوامع انسانی خواهد داشت. آیا سالمندان به راحتی از ابزارهای گوناگون و فناوری‌های متنوع استفاده می‌کنند؟ آیا اقشار کم‌برخوردار جامعه می‌توانند هزینه‌های بهره‌مندی از ابزارهای هوشمند و فناوری‌های روز را که روند قیمتی رو به رشدی دارند، پرداخت کنند؟ آیا می‌توان تعاملات انسانی در شهرها را هم‌پای توسعه فناوری، حفظ و تقویت نمود؟
حواسمان باشد که یک آرمانشهر لزوما شهری پر از ماشین‌های خودران، سنسورهای هوشمند، نمایشگرهای لمسی و خیابان‌هایی انباشته از ربات‌های خدمات شهری نیست. این تصویری از یک شهر ماشینی است نه شهری انسان‌محور که بالندگی او را تسهیل می‌کند. زیاده‌روی در تفکر فناورانه، انسان را از محور توسعه خارج می‌کند که تبعات جبران‌ناپذیری خواهد داشت.

ما در یک پیچ تاریخی قرار داریم، اگر همین یک‌بار فرصت داریم تا به کمک فناوری، شهر و شهروندان را به سمت توسعه‌پایدار هدایت کنیم بهتر است خردمندانه عمل کنیم.

این مطلب رو به بهانه انتشار ویدئوی تداکس سالن نمایشگاه اینوتکس، در تاریخ آذر ۱۳۹۷ در ویرگول نوشتم که از این لینک قابل دسترس هست.

۱۰
آذر ۱۳۹۷
نویسنده
دیدگاه‌ها بدون دیدگاه
برچسب‌ها